Blog
فیبروم رحم
فیبروم رحم
فیبروم رحم یا لیومیوم (Leiomyoma / Myoma) یک تومور خوشخیم است که از عضله رحم ایجاد میشود. فیبرومها میتوانند بهصورت منفرد یا متعدد و در اندازههای مختلف وجود داشته باشند. بسیاری از فیبرومها هیچ علامتی ایجاد نمیکنند، اما در برخی زنان میتوانند باعث خونریزی شدید قاعدگی، درد یا فشار لگنی، علائم ادراری و گاهی مشکلات باروری شوند.
فیبروم رحم چگونه ایجاد میشود؟
علت دقیق ایجاد فیبروم بهطور کامل مشخص نیست. عوامل ژنتیکی و هورمونهای استروژن و پروژسترون در رشد آنها نقش دارند و فیبرومها معمولاً پس از یائسگی تمایل به کوچک شدن دارند.
انواع فیبروم رحم:
فیبرومها بر اساس محل قرارگیریشان نسبت به دیواره و حفره رحم طبقهبندی میشوند.
فیبروم زیرمخاطی | Submucosal
این نوع در نزدیکی حفره رحم قرار دارد و ممکن است به داخل حفره برجسته شود. این فیبرومها میتوانند ارتباط بیشتری با خونریزی غیرطبیعی و، در برخی بیماران، اختلالات باروری داشته باشند. برخی از آنها را میتوان با هیستروسکوپی درمان کرد.
فیبروم داخلجداری | Intramural
این فیبروم در ضخامت عضله رحم رشد میکند و شایع است. اثر آن بر علائم و باروری به اندازه، تعداد و محل فیبروم و بهویژه میزان تأثیر آن بر حفره رحم بستگی دارد.
فیبروم زیرسروزی | Subserosal
این نوع در سطح خارجیتر رحم قرار دارد و در صورت بزرگ شدن میتواند بیشتر موجب احساس فشار یا علائم ناشی از حجم توده شود.
برخی فیبرومها نیز پایهدار (Pedunculated) هستند. برای تصمیمگیری درمانی، فقط نام نوع فیبروم کافی نیست؛ محل، تعداد، اندازه و ارتباط آن با حفره رحم اهمیت دارند.
علائم فیبروم رحم چیست؟
فیبروم ممکن است کاملاً بدون علامت باشد. در صورت وجود علائم، موارد زیر شایعترند:
- خونریزی شدید یا طولانی قاعدگی
- قاعدگی دردناک
- خونریزی بین دورههای قاعدگی در برخی بیماران
- درد یا احساس فشار در لگن
- احساس پری یا افزایش حجم شکم
- تکرر ادرار یا مشکل در تخلیه مثانه
- یبوست یا احساس فشار روی روده
- درد هنگام رابطه جنسی در برخی افراد
- کمخونی ناشی از خونریزی
- مشکلات باروری در برخی بیماران
شدت علائم فقط به اندازه فیبروم بستگی ندارد؛ محل فیبروم نیز اهمیت زیادی دارد.
فیبروم رحم چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با ترکیبی از شرح حال، معاینه و تصویربرداری انجام میشود.
سونوگرافی لگن، بهویژه سونوگرافی ترانسواژینال در شرایط مناسب، معمولاً بررسی اولیه مهمی است.
در فیبرومهای متعدد، بزرگ یا پیچیده، یا زمانی که اطلاعات دقیقتری برای برنامهریزی درمان لازم باشد، MRI لگن میتواند کمککننده باشد.
گزارش محل فیبروم بر اساس طبقهبندی FIGO نیز میتواند در توصیف استاندارد و برنامهریزی درمان مفید باشد.
آیا همه فیبرومها نیاز به درمان دارند؟
خیر.
اگر فیبروم بدون علامت باشد و یافته نگرانکنندهای وجود نداشته باشد، ممکن است فقط پیگیری لازم باشد.
درمان زمانی بیشتر مطرح میشود که فیبروم باعث خونریزی قابل توجه، کمخونی، درد، علائم فشاری، اختلال عملکرد یا مشکلات مرتبط با باروری شده باشد. انتخاب درمان به شرایط بیمار و ویژگیهای فیبروم بستگی دارد.
درمان فیبروم رحم چیست؟
یک روش درمانی واحد برای همه بیماران وجود ندارد. گزینههای درمانی میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- پیگیری و مشاهده
- درمان دارویی
- روشهای مداخلهای
- جراحی
انتخاب درمان به علائم، اندازه، تعداد و محل فیبرومها، سن، وضعیت باروری و ترجیح بیمار بستگی دارد.
درمان دارویی فیبروم رحم
داروها عمدتاً برای کنترل علائم، بهخصوص خونریزی شدید و درد، استفاده میشوند.
بسته به شرایط بیمار، گزینههایی مانند ترانکسامیک اسید، NSAIDs، برخی روشهای هورمونی و داروهای GnRH ممکن است مطرح شوند. برخی آنتاگونیستهای خوراکی GnRH در مطالعات و راهنماهای جدید، کاهش خونریزی و علائم و در برخی موارد کاهش حجم فیبروم یا رحم را نشان دادهاند؛ انتخاب آنها به شرایط بالینی و محدودیتهای دارو بستگی دارد.
داروها لزوماً فیبروم را برای همیشه از بین نمیبرند و هدف درمان دارویی بسته به دارو میتواند کنترل علائم یا کاهش موقت حجم باشد.
چه زمانی جراحی فیبروم مطرح میشود؟
جراحی ممکن است در صورت وجود علائم قابل توجه، مشکلات ناشی از فیبروم، برخی اختلالات حفره رحم، یا شرایط خاص باروری مطرح شود.
اما وجود فیبروم بهتنهایی به معنای نیاز قطعی به جراحی نیست. در تصمیمگیری باید ویژگی فیبروم و شرایط و اهداف بیمار همزمان در نظر گرفته شود.
میومکتومی چیست؟
میومکتومی (Myomectomy) جراحی برداشتن فیبروم با حفظ رحم است.
بسته به محل و اندازه فیبروم، میومکتومی ممکن است به روش:
- هیستروسکوپیک؛ برای فیبرومهای مناسب داخل حفره رحم
- لاپاراسکوپیک؛ در بیماران منتخب
- جراحی باز شکمی؛ در برخی فیبرومهای بزرگ، متعدد یا پیچیده
انجام شود.
آیا فیبروم را میتوان با هیستروسکوپی برداشت؟
در بسیاری از فیبرومهای زیرمخاطی و حفرهدرگیر، در صورت مناسب بودن شرایط، میتوان از میومکتومی هیستروسکوپیک استفاده کرد.
این روش برای همه فیبرومها قابل انجام نیست و نوع، اندازه و میزان گسترش فیبروم در دیواره رحم باید ارزیابی شود.
آیا فیبروم را میتوان با لاپاراسکوپی برداشت؟
بعضی فیبرومها را در بیماران منتخب میتوان با میومکتومی لاپاراسکوپیک برداشت.
مناسب بودن این روش به اندازه، تعداد و محل فیبرومها و همچنین شرایط بیمار بستگی دارد. در فیبرومهای بزرگ، متعدد یا پیچیده ممکن است روش دیگری مناسبتر باشد.
فیبروم رحم و باروری
رابطه فیبروم با باروری در همه بیماران یکسان نیست.
فیبرومهایی که حفره رحم را تغییر شکل میدهند، بهویژه فیبرومهای زیرمخاطی، ارتباط مشخصتری با اختلالات باروری دارند. برای فیبرومهای داخلجداری که حفره رحم را تغییر نمیدهند، شواهد پیچیدهتر و محدودتر است و وجود آنها بهتنهایی به معنای نیاز به جراحی نیست.
بنابراین در فردی که قصد بارداری دارد، تصمیم درباره درمان باید بر اساس محل و ویژگی فیبروم، سن، سایر عوامل باروری و اهداف بیمار گرفته شود.
آیا برداشتن فیبروم شانس بارداری را افزایش میدهد؟
برای فیبرومهای تغییردهنده حفره رحم، شواهد از سود میومکتومی برای برخی پیامدهای باروری حمایت میکنند. در مقابل، برای فیبرومهای بدون تغییر شکل حفره رحم، شواهد کافی برای توصیه به برداشتن روتین همه آنها وجود ندارد.
بنابراین نمیتوان گفت هر فیبرومی که در سونوگرافی دیده میشود باید قبل از بارداری برداشته شود.
فیبروم رحم در بارداری
بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم بارداری موفقی دارند، اما فیبرومها در برخی شرایط با افزایش خطر بعضی پیامدهای نامطلوب بارداری همراه هستند. این ارتباط تحت تأثیر اندازه، تعداد و محل فیبروم و سایر عوامل مادر و بارداری قرار دارد. یک متاآنالیز ۲۰۲۴ در ۲۴ مطالعه و بیش از ۲۳۷ هزار بارداری، ارتباط فیبروم با چندین پیامد نامطلوب را گزارش کرد، هرچند پس از تعدیل عوامل مداخلهگر، همه ارتباطهای اولیه پابرجا نماندند.
آیا فیبروم بعد از جراحی دوباره ایجاد میشود؟
فیبروم برداشتهشده دوباره در همان توده رشد نمیکند، اما ایجاد فیبرومهای جدید پس از میومکتومی امکانپذیر است. بنابراین میومکتومی تضمین نمیکند که در آینده هیچ فیبروم دیگری ایجاد نشود.
آیا فیبروم رحم سرطان است؟
فیبروم رحم یک توده خوشخیم است و سرطان محسوب نمیشود.
در عین حال، هر توده رحم الزاماً فیبروم نیست و در مواردی که ویژگیهای بالینی یا تصویربرداری غیرمعمول باشد، ارزیابی دقیق ضروری است. لیومیوسارکوم یک سرطان نادر رحم است و در ارزیابی پیش از جراحی باید ملاحظات مربوط به احتمال تومور بدخیم نیز در نظر گرفته شود.
آیا فیبروم بزرگ حتماً باید جراحی شود؟
خیر.
اندازه فیبروم مهم است، اما بهتنهایی تصمیمگیرنده نیست. محل، تعداد، علائم، تغییر شکل حفره رحم، سن و اهداف باروری نیز اهمیت دارند.
NICE برای فیبرومهای ۳ سانتیمتر یا بیشتر توصیه به ارزیابی تخصصی و بررسی گزینههای درمانی مختلف میکند؛ این آستانه به معنای الزام به جراحی نیست.
آیا آمبولیزاسیون شریان رحمی هم برای فیبروم استفاده میشود؟
بله. Uterine Artery Embolization (UAE) یکی از گزینههای درمانی فیبرومهای علامتدار است و با کاهش جریان خونرسانی به فیبروم باعث کوچکشدن آن میشود.
اما در زنانی که قصد بارداری آینده دارند، انتخاب UAE نیازمند گفتوگوی دقیق درباره مزایا، محدودیتها و شواهد مربوط به باروری است؛ شواهد درباره باروری پس از UAE محدودتر و همچنان مورد بحث است.
چه زمانی برای فیبروم باید به پزشک مراجعه کرد؟
ارزیابی پزشکی بهویژه در موارد زیر اهمیت دارد:
- خونریزی شدید یا طولانی قاعدگی
- علائم کمخونی
- درد یا فشار مداوم لگنی
- افزایش محسوس حجم شکم
- تکرر ادرار یا مشکل در تخلیه مثانه
- مشکل در باردار شدن
- وجود فیبروم یا توده رحمی در سونوگرافی
- تغییرات جدید یا قابل توجه در علائم
خونریزی بسیار شدید یا درد لگنی ناگهانی و شدید نیز نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
جمعبندی
فیبروم رحم یک توده خوشخیم شایع از عضله رحم است که میتواند بدون علامت باشد یا باعث خونریزی، درد، علائم فشاری و در برخی بیماران مشکلات باروری شود.
سونوگرافی معمولاً بررسی اولیه مهم است و در موارد پیچیده یا برای برنامهریزی درمان، MRI میتواند اطلاعات دقیقتری فراهم کند.
درمان بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب میشود و میتواند شامل پیگیری، دارو، روشهای مداخلهای یا جراحی باشد. اگر جراحی لازم باشد، روش مناسب به محل، اندازه و تعداد فیبرومها و شرایط بیمار بستگی دارد.
فیبروم داشتن بهتنهایی به معنای نیاز به جراحی نیست؛ هدف، انتخاب درمان متناسب با علائم، وضعیت رحم و اهداف فردی بیمار است.